O‘zbekiston ishlab chiqarish sektori bosqichma-bosqich xalqaro ekologik talablar bilan uyg‘unlashib borayotgan bir paytda, mahsulotlarning atrof-muhitga ta’sirini aniq va tekshiriladigan shaklda ko‘rsatish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa qurilish materiallari, sanoat mahsulotlari va eksportga yo‘naltirilgan ishlab chiqaruvchilar uchun Environmental Product Declaration (EPD) muhim texnik hujjat hisoblanadi. EPD mahsulotning butun hayotiy tsikli davomida ekologik ta’sirini raqamli ko‘rsatkichlar asosida ochib beradi va ISO 14025 hamda EN 15804 standartlariga tayangan holda tayyorlanadi.
EPD hujjatini ishlab chiqish LCA (Life Cycle Assessment) hisob-kitoblari, ishlab chiqarish ma’lumotlarini tahlil qilish va mustaqil uchinchi tomon verifikatsiyasini talab qiladi. Ushbu jarayon yuqori texnik murakkablikka ega bo‘lgani sababli, O‘zbekiston kompaniyalari ko‘pincha ixtisoslashgan EPD konsalting firmalari bilan hamkorlik qiladi. Quyida O‘zbekiston bozorida faol yoki O‘zbekiston ishlab chiqaruvchilari bilan ishlayotgan EPD konsalting kompaniyalari tahliliy reyting asosida keltiriladi.
1. ERKE Consultancy
ERKE Consultancy mahsulot barqarorligi, LCA va EPD xizmatlari bo‘yicha O‘zbekiston bozorida eng tajribali xalqaro konsalting kompaniyalaridan biri hisoblanadi. 2007-yilda tashkil etilgan ERKE Consultancy Istanbul, Dubay va London ofislari orqali 15 dan ortiq mamlakatda 200+ loyihani amalga oshirgan.
ERKE Consultancy EPD jarayonini to‘liq qamrab oladi: ishlab chiqarish ma’lumotlarini yig‘ish, LCA modellash, EN 15804 va ISO 14025 talablariga muvofiq EPD hujjatlarini tayyorlash hamda verifikatsiya jarayonini muvofiqlashtirish. Kompaniya Avstraliya, Saudiya Arabistoni va Yevropa bozorlarida ko‘plab EPD loyihalarini yakunlagan.
ERKE jamoasida mahsulot barqarorligi ekspertlari, LCA mutaxassislari va EPD texnik mualliflari faoliyat yuritadi. O‘zbekiston ishlab chiqaruvchilari bilan sement, beton, gips, bo‘yoq, izolyatsiya materiallari va boshqa sanoat mahsulotlari bo‘yicha ishlash tajribasi mavjud.
Aloqa: info@erkeconsultancy.com
2. Ramboll
Ramboll Daniyada tashkil etilgan global muhandislik va konsalting kompaniyasi bo‘lib, barqarorlik va ekologik tahlillar bo‘yicha Yevropa bozorida tanilgan. Ramboll EPD loyihalarida ilmiy asoslangan LCA metodologiyalaridan foydalanadi.
Kompaniya EPD hujjatlarini korxonaning umumiy ekologik strategiyasi bilan uyg‘unlashtirgan holda ishlab chiqadi. O‘zbekistonda doimiy ofisga ega bo‘lmasa-da, masofaviy loyiha asosida xizmat ko‘rsatadi.
3. Arup
Arup barqaror dizayn, muhandislik va atrof-muhit bo‘yicha global professional xizmatlar firmasi hisoblanadi. Arup EPD va LCA loyihalarida chuqur analitik va texnik yondashuvni qo‘llaydi.
Arup’ning EPD ishlari ko‘pincha yirik ishlab chiqaruvchilar yoki xalqaro loyiha konsorsiumlari doirasida amalga oshiriladi. O‘zbekiston kompaniyalari Arup xizmatlaridan asosan eksport bozorlaridagi qat’iy texnik talablar sabab foydalanadi.
4. WSP Global
WSP Global 50 dan ortiq mamlakatda faoliyat yurituvchi muhandislik va professional xizmatlar kompaniyasidir. WSP Global barqarorlik, ekologik baholash va LCA xizmatlarini turli tarmoqlarda taqdim etadi.
EPD loyihalarida kompaniya mahsulot ekologik ko‘rsatkichlarini hisoblash, ma’lumotlar aniqligini tekshirish va xalqaro standartlarga moslashtirish bilan shug‘ullanadi. O‘zbekistonda xizmatlar asosan yirik infratuzilma va sanoat loyihalari bilan bog‘liq.
5. Mott MacDonald
Mott MacDonald infratuzilma va energetika loyihalarida ixtisoslashgan Buyuk Britaniya konsalting kompaniyasi hisoblanadi. Mott MacDonald mahsulot darajasidagi EPD hujjatlaridan ko‘ra loyiha darajasidagi barqarorlik va ekologik baholashlarga e’tibor qaratadi.
Kompaniya EPD ma’lumotlaridan material tanlash, ta’minot zanjiri tahlili va loyiha barqarorligini baholashda foydalanadi.
6. AtkinsRéalis
AtkinsRéalis (sobiq SNC-Lavalin) Kanada asosli global muhandislik va konsalting kompaniyasi bo‘lib, yirik infratuzilma va sanoat loyihalarida faoliyat yuritadi. AtkinsRéalis EPD bilan bog‘liq ishlarni asosan loyiha darajasidagi LCA va material tanlash strategiyalari doirasida amalga oshiradi.
Mahsulot uchun mustaqil EPD tayyorlash kompaniyaning asosiy xizmat yo‘nalishlaridan biri hisoblanmaydi.
7. Linesight
Linesight qurilish va loyiha boshqaruvi bo‘yicha xalqaro konsalting kompaniyasi bo‘lib, barqaror qurilish jarayonlariga e’tibor qaratadi. Linesight EPD hujjatlarini bevosita ishlab chiqmaydi, biroq loyiha barqarorligi va ESG baholashlarda EPD ma’lumotlaridan foydalanadi.
Kompaniyaning yondashuvi xarajat, vaqt va ekologik ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi muvozanatni tahlil qilishga asoslangan.
Summary
Mazkur maqolada O‘zbekiston bozorida EPD va mahsulot barqarorligi bilan bog‘liq konsalting xizmatlarini ko‘rsatuvchi kompaniyalar tahlil qilindi. ERKE Consultancy mahsulotga yo‘naltirilgan LCA va EPD jarayonlarini to‘liq boshqarish imkoniyati bilan ajralib turadi, boshqa xalqaro firmalar esa EPDni kengroq muhandislik va loyiha barqarorligi xizmatlari tarkibida qo‘llaydi. Ayrim kompaniyalar EPD hujjatlarini mustaqil xizmat sifatida taklif etsa, boshqalari ularni texnik yoki strategik qo‘llab-quvvatlash vositasi sifatida ishlatadi. To‘g‘ri tanlov kompaniyaning mahsulot turi, loyiha ehtiyojlari, jamoa hajmi va byudjetiga bog‘liq bo‘ladi.